La contradicción del traductor esperantista

[Esperante sube]

A mi lo que me fai gracia ye cuando m’entruguen si nun ye contradictorio ser traductor y intérprete de profesión y non sólo falar esperantu sinón amás promover el so emplegu. Albidren que ye, como se diz en mio casa, cuspiar p’arriba, mexar escontra’l vientu, tirar piedres sobre’l propiu teyáu. Depués de too, si tol mundu fala la mesma llingua, nun van facer más falta xente que traduza les coses.

Esto tien que ver en parte con una d’eses idees incorreutes: que si l’esperantu s’impón, tol mundu diba falar esperantu y namás qu’esperantu. Eso nun ye asina. L’esperantu ye una llingua auxiliar que sirve pa comunicase cola xente que nun fala la llingua d’ún. Pero caún depriende la llingua de so, la de casa, la que falen sos padres, como debe ser. Esto diba ser un alliviu sobre manera pa les llingües minoritaries: l’esperantu ye fácil y regular, conque’l so deprendimientu ye muncho más rápidu que’l d’una llingua natural. Poro, si los falantes de les llingües minoritaries nun tienen que dedicar tantu tiempu en deprender la llingua internacional de turnu (anguaño l’inglés, apocayá’l francés, cuantayá’l llatín), diben tener más hores na escuela pa la propia. Por esi motivu ye falso dicir que l’esperantu sustitúi llingües, al contrario: sofítales toes por igual.

Amás, anque l’esperantu esbancara l’inglés como llingua internacional, la xente diba siguir produciendo na so llingua. Les tornes de la lliteratura podíen facese (y en munchos casos yá se faen) al esperantu, pero tamién a otres llingües. Ehí tovía hai trabayu pa los traductores.

Pa los intérpretes l’esperantu diba ser una gran ayuda: pa un serviciu, por exemplu, de vascu a turcu, ye difícil atopar intérpretes cualificaos. Lo que se fai nesos casos ye usar una llingua pivote, nesti casu sedría’l castellán o l’inglés (o los dos), de mena que l’intérprete de turcu nun parte del discursu orixinal sinón de la interpretación a la llingua pivote, una llingua natural, irregular, enguedeyada y caprichosa. Si pa eso s’usare l’esperantu, el mensaxe diba llegar muncho más nidio y rápido a la llingua de destín.

Con too y con eso, soi de los que camienten que’l trabayu hai que lu racionalizar. Si hai dalgún mediu téunicu p’aforrar xeres a la xente, ¿por qué nun lo facer? Anguaño quéxase la xente de que se desanicien puestos de trabayu porque la téunica sustitúi a los trabayadores. Con esi criteriu, nun diba haber enxamás avances en nengún ámbitu. Va 30 años tol mundu tenía una secretaria na oficina pa facé-y les cites, xestionar les llamaes y tolo demás. Güei la xente tien teléfonu móvil y un ordenador. Nun fai falta más. ¿Y qué pasó con toles secretaries que fueron quedando ensin trabayu? Reinventase, espander el perfil profesional. Como tendré que lo facer yo nel casu improbable de que dalguién invente un pexe de Babel o un traductor automáticu que furrule de verdá. Porque lo que ye si l’esperantu se xeneraliza como llingua auxiliar, nun tengo razón pal esmolecimientu.


Se Esperanto havas problemon, alian ol esperantistojn mem, estas nekono. Kiam homoj opinias pri la afero, konstateblas kutime, ke ĝi baziĝas sur antaŭjuĝoj, malĝustaj ideoj, kiel tio, ke ĝi estas miksaĵo de lingvoj, ke ĝi estas morta lingvo aŭ ke neniu parolas ĝin. Ĝenerale sufiĉas peti ilin legi vikipedion kaj kelke da retpaĝoj kaj libretoj por elerarigi ilin.

Min ridetigas, ke oni demandas min, ĉu ne estas kontraŭdiro esti profesia tradukisto kaj interpretisto kaj ne nur paroli Esperanton sed ankaŭ stimuli ties uzadon. Ili pensas ke tio estas, kiel oni diras miahejme, kraĉi supren, pisi kontraŭ la vento, ĵeti ŝtonojn sur la propran tegmenton. Se konsideri ĉion, se ĉiuj parolas la saman lingvon, neniu bezonatos, por traduki ion.

Tio parte rilatas al unu el tiuj malĝustaj ideoj: tio, ke se trudiĝas Esperanto, ĉiuj parolos Esperanton kaj nur Esperanton. Tio ne estas tiel. Esperanto estas helplingvo, kiu utilas por komunikiĝi kun homoj, kiuj ne parolas la propran. Sed ĉiu lernas sian lingvon, la hejman, gepatran, tiel devas esti. Tio estus granda pliboniĝo ĉefe por minoritataj lingvoj: Esperanto estas facila kaj regula, do ties lernado postulas multe malpli da tempo ol tiu de natura lingvo. Tial, se parolantoj de minoritata lingvo ne devas dediĉi tiom da tempo al la lernado de la laŭvica internacia lingvo (nune la angla, antaŭ nelonge la franca, antaŭ longe la latina), ili havus pli da horoj en lernejo por la propra. Pro tiu kialo estas malĝuste diri, ke Esperanto anstataŭas lingvojn, male: ĝi apogas ĉiujn same.

Krome, eĉ se Esperanto detronigus la anglan kiel internacian lingvon, homoj plu produktus en la propra lingvo. Tradukojn de literaturo oni povus fari (kaj en multaj kazoj jam faras) en Esperanton, sed ankaŭ en alian lingvojn. Tie estas ankoraŭ laboro por tradukistoj.

Por interpretistoj Esperanto estus granda helpo: por servo ekzemple de la eŭska al la turka, estas malfacile trovi kvalifikitaj interpretistoj. Tio, kion oni faras en tiaj kazoj, estas uzi pivot-lingvon, en tiu ĉi kazo la hispanan aŭ la anglan (aŭ ambaŭ) tiel, ke la interpretisto al la turka baziĝus ne sur la originala parolado sed en la interpretado al la pivot-lingvo, lingvo natura, neregula, komplika kaj kaprica. Se por tio uzatus Esperanto, la mesaĝo venus en la cel-lingvon multe pli klare kaj rapide.

Malgraŭ ĉio mi estas unu el tiuj, kiuj opinias, ke laboron oni raciigu. Se ekzistas ia teknika maniero ŝpari taskojn al la homoj, kial ne fari? Hodiaŭ plendas kelkaj pri tio, ke detruiĝas laborpostenoj ĉar tekniko anstataŭas laborantojn. Se sekvi tiun kriterion, neniam estus progreso en ajna kampo. Antaŭ 30 jaroj ĉiu havis sekretarion en oficejo por aranĝi rendevuojn, telefon-vokojn kaj tiel plu. Hodiaŭ ĉiu havas poŝtelefonon kaj komputilon. Nenio alia bezonatas. Kaj kio okazis al ĉiuj sekretarioj, kiuj iom post iom senlaboriĝis? Ili reinventis sin, vastigis sian profesian profilon. Same, kiel mi devos fari, en la neprobabla kazo, ke iu iam elpensos Babelan fiŝon aŭ aŭtomatan tradukilon vere funkciantajn. Ĉar se generaliĝas Esperanto kiel internacia lingvo, mi ne havos kialon por zorgo.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *